كار با كارتها (فلشكارتها)
قبل از آن كه به تشريح چگونگی كار با فلشكارتهای برنامهی لايتنر بپردازيم، به اختصار دربارهی روش لايتنر توضيح میدهيم. توضيحات كامل دربارهی روش لايتنر را میتوانيد در وبسايت ملاحظه نماييد.
روش لايتنر برای يادگيری
مرورهای متوالی و تأخيری (Spaced repetition)، نام يك روش يادگيریست كه در آن فواصل زمانی مرور يك مطلب، به تدريج زياد میشود. اين روش بر مبنای روش كاركرد حافظه، توسعه داده شده است. درحقيقت برای به خاطر سپردن يك موضوع، بايد فوراً آن را مرور كنيم. با اين وجود، اگر فقط يك بار آن را مرور كنيم، مجدداً و خيلی زود فراموش خواهد شد. بنابراين نياز به مرور ديگر و مرورهای ديگری خواهيم داشت. اما مرورهای بعدی آن موضوع میتواند با فواصل زمانی بيشتر (تأخيري) انجام پذيرد. با هر بار مرور اضافي، زمان فراموشكردن آن مطلب طولانیتر خواهد شد. به عبارت ديگر شيب منحنی فراموش كمتر میگردد. اين روند (مرورهای متوالی و تأخيري) تا به آنجا ادامه میيابد كه شيب منحنی فراموشی تقريباً صفر شده و آن، زمانیست كه ما اطمينان میيابيم كه ديگر موضوع آموخته شده را فراموش نخواهيم كرد.
ساده به نظر میرسد!؟ اما يك مشكل كوچك در اين ميان وجود دارد و آن برنامهريزی زمانی برای مرور مطالبیست كه قرار است به حافظه سپرده شود. اين مشكل زمانی حادتر میشود كه حجم مطالبی كه میخواهيم بياموزيم، زياد باشد.
فلشكارت و سيستم لايتنر
سباستين لايتنر، دانشمند آلماني، در دههی 70، برای غلبه بر اين مشكل سيستمی را اختراع كرد كه به نام خود وي، سيستم لايتنر (Leitner system) ناميده میشود. در اين سيستم، برای يادگيری يك موضوع از يك ورق كوچك كاغذ كه فلشكارت (Flash card) نام دارد استفاده میشود. هر مطلبی كه میخواهيم به خاطر بسپاريم، در دو روی اين برگه به صورت سؤال و جواب، لغت و معني، مسأله و راه حل، و ... مینويسم. اين برگهها در سيستم لايتنر، به ترتيب و به صورت خودكار، براساس اينكه چقدر خوب آموخته شدهاند، در خانههايی قرار میگيرند. به اين ترتيب كه شما با ديدن يك برگه سعی میكنيد پاسخ آن را به ياد آوريد. اگر موفق شديد، فلشكارت به خانهی بعدی منتقل میشود. اما اگر موفق نشديد پاسخ پشت كارت را به ياد آوريد، آن كارت را به اولين خانه بازمیگردانيد.
هرچه در خانهها به جلو میرويد، فواصل زمانی مرور كارتها بيشتر میشود. اين موضوع بسيار ساده اتفاق میافتد: كارتهای خانهی اول هر روز مرور میشود؛ كارتهای خانهی دوم هر دو روز، كارتهای خانهی سوم هر چهار روز، كارتهای خانهی چهارم هر هشت روز، و كارتهای خانهی پنجم هر 16 روز يكبار مرور میشود. بدين ترتيب سيستم لايتنر (جعبهی لايتنر) مشكل دستهبندی كارتها و زمانبندی مرور آنها را حل مینمايد. البته تعداد خانهها و فواصل زمانی مرورها قابل تغيير است.
امتياز آشكار اين روش آن است كه تمركز شما بر روی كارتهای مشكلتری خواهد بود كه در خانههای اول قرار دارند، چرا كه با فاصلهی زمانی كوتاهتری مرور میشوند. در عوض مطالبی كه بهتر آموخته شدهاند و بنابراين به تدريج در خانههای بعدی قرار گرفتهاند ديرتر مرور خواهند شد. بدين ترتيب زمان صرف شده برای يادگيري، بهينه خواهد شد.
در برنامهی لايتنر، كافیست كاربر فلشكارتهای خود را وارد نمايد. برنامه، به صورت خودكار زمان مرور كارتها را مشخص نموده و آنها را جهت مرور به كاربر ارائه میدهد.
ايجاد يك فلشكارت جديد
برای ايجاد يك كارت جديد، ابتدا بر روی گروهی كه میخواهيد كارت جديد به كارتهای آن گروه افزوده شود، كليك كنيد تا انتخاب شود. در صورتی كه گروه مورد نظر از قبل انتخاب شده باشد، اين عمل ضرورتی ندارد.
سپس، مطابق تصوير زير بر روی گروه انتخابشده كليك راست كرده و از منوی بازشو، گزينهی «افزودن كارت» را كليك نماييد. اين گزينه از طريق منوی اصلی و نوار ابزار برنامه نيز قابل دسترسی است. همچنين میتوانيد از كليد ميانبر (Ctrl+N) استفاده نماييد.
با اين كار، پنجرهی «افزودن كارت» نمايش داده میشود و شما میتوانيد روی كارت و پشت كارت را مطابق تصوير زير پر كنيد.
همانطور كه در تصوير بالا مشاهده میكنيد، میتوانيد متن وارد شده را همانند يك فايل Word، فرمت كنيد و رنگ، فونت و حالتهای مختلف را به متن خود بيفزاييد. ضمن اين كه امكان Paste كردن متنهای كپی شده از ساير برنامهها مانند Acrobat reader و Word و نيز Paste كردن جداول و تصاوير از ساير برنامهها ميسر است.
پس از تكميل كارت، در صورتی كه میخواهيد كارت بعدی را در همين گروه وارد كنيد، دكمهی «افزودن و ايجاد كارت جديد» را فشار دهيد. با اين كار، ضمن افزودن كارت جاري، محتويات پنجره خالی شده و برنامه آمادهی دريافت اطلاعات كارت بعدی میگردد.
با كليك بر روی دكمهی «افزودن»، كارت جاری ذخيره شده و پنجرهی «افزودن كارت»، بسته میشود. در صورت انصراف از ذخيرهی كارت جاری و يا در صورتیكه میخواهيد پنجرهی «افزودن كارت» را ببنديد، دكمهی «انصراف» را فشار دهيد.
با خارج شدن از پنجرهی بالا، به پنجرهی اصلی برنامه بازمیگرديد. در اين حالت، كارت (كارتهاي) اضافه شده را در جدول پايين پنجره و نمودار بالای پنجره مشاهده خواهيد كرد.
در تصوير بالا مشاهده میكنيد كه 40 كارت جديد به روش توضيح داده شده در گروه «واژه» ايجاد شده است. كارتهای ايجاد شده در مرحلهی صفر مرور قرار دادند. به اين معنی كه هنوز مرور نشدهاند. در حقيقت مرحلهی صفر، انبار ذخيرهی كارتهای شماست و میتوانيد بدون در نظر گرفتن اين موضوع كه چقدر فرصت مرور داريد، كارتها را در برنامه وارد كنيد. آنگاه، هنگام مرور كارتها، هرچقدر كه خواستيد يا توانستيد از كارتهای اين انبار برداشته و آنها را مرور نماييد. در حقيقت كارتهای مرحلهی صفر، هنوز وارد چرخهی مرور لايتنر نشدهاند.
قبل از آن كه به چگونگی مرور كارتها در برنامهی لايتنر بپردازيم، چند عمليات ويرايشی بر روی كارتها را شرح میدهيم.
برش و جایگذاری كارت
اگر میخواهيد يك يا چند كارت موجود در يك گروه را به يك گروه ديگر جابجا كنيد، به صورتی كه كارت از گروه مبدأ حذف و به گروه مقصد منتقل گردد، آن كارت را از جدول كارتها انتخاب كرده و مطابق تصوير زير، با كليك راست بر روی آن، از منوی بازشو گزينهی «برش» را انتخاب كنيد و يا از كليد ميانبر (Ctrl+X) استفاده نماييد.
سپس گروه مقصد را انتخاب كرده، بر روی جدول كارتها كليك راست نموده و از منوی بازشو، گزينهی «جایگذاري» را انتخاب نماييد و يا از كليد ميانبر (Ctrl+V) استفاده كنيد. با اين كار، كارت مورد نظر از گروه مبدأ، حذف و در گروه مقصد قرار میگيرد.
امكان انتخاب چند كارت با هم (Multi select) و انجام عمليات برش و جایگذاری بر روی آنها ميسر است. برای انتخاب چند كارت با هم میتوانيد از تركيب Ctrl+Click و Shift+Click استفاده كنيد كه روش استاندارد ويندوز برای انتخاب چندتايی است.
كپی و جایگذاری كارت
اگر میخواهيد يك يا چند كارت موجود در يك گروه را در يك گروه ديگر نيز كپی كنيد، آن كارت را از جدول كارتها انتخاب نموده و مطابق تصوير زير، با كليك راست بر روی آن، از منوی بازشو، گزينهی كپی را انتخاب كنيد و يا از كليد ميانبر (Ctrl+C) استفاده نماييد.
سپس گروه مقصد را انتخاب كرده، بر روی جدول كارتها كليك راست نموده و از منوی بازشو، گزينهی «جایگذاري» را انتخاب نماييد و يا از كليد ميانبر (Ctrl+V) استفاده كنيد. با اين كار، كارت مورد نظر در گروه مقصد نيز كپی میشود.
امكان انتخاب چند كارت با هم (Multi select) و انجام عمليات كپی و جایگذاری بر روی آنها ميسر است. برای انتخاب چند كارت با هم میتوانيد از تركيب Ctrl+Click و Shift+Click استفاده كنيد كه روش استاندارد ويندوز برای انتخاب چندتايی است.
مشاهده/ويرايش كارت
برای مشاهده يا ويرايش كارتی كه قبلاً وارد برنامه شده است، مطابق تصوير زير، آن را انتخاب كرده و بر روی آن كليك راست نماييد. سپس از منوی بازشو، گزينهی ويرايش كارت را انتخاب كنيد. اين كار را میتوانيد با دبل-كليك بر روی كارت يا فشردن دكمهی Enter نيز انجام دهيد.
با اين كار پنجرهی مشاهده/ويرايش كارت باز میشود. در صورت تغيير محتويات كارت بازشده، برای ثبت تغييرات، دكمهی «تأييد» را فشار دهيد.
بازنشانی كارت
بازنشانی كارت به معنی بازگرداندن كارت به مرحلهی صفر است. با هربار مرور موفق، كارت يك مرحله در مراحل مرور به پيش میرود. در صورتی كه بخواهيد كارت (كارتهايي) را –در هر مرحلهای كه قرار دارد- به مرحلهی صفر بازگردانيد تا چرخهی مرور برای آن كارت (كارتها) از ابتدا آغاز شود، آن كارت (كارتها)را مطابق تصوير زير، از جدول كارتها انتخاب كرده و با كليك راست بر روی آن، از منوی بازشو، گزينهی «بازنشانی كارت» را انتخاب نماييد و يا از كليد ميانبر (Ctrl+R) استفاده كنيد. اين گزينه در منو و نوار ابزار اصلی برنامه نيز وجود دارد.
با اين كار، برنامه پيغامی همانند تصوير زير نمايش میدهد.
در صورت كليك دكمهی «بلي»، كارت يا كارتهای انتخاب شده به مرحلهی صفر بازمیگردند. برای انصراف از بازنشانی كارت يا كارتهای انتخابشده، بر روی دكمهی «خير» يا «انصراف» كليك نماييد.
امكان انتخاب چند كارت با هم (Multi select) و انجام عمليات بازنشانی بر روی آنها ميسر است. برای انتخاب چند كارت با هم میتوانيد از تركيب Ctrl+Click و Shift+Click استفاده كنيد كه روش استاندارد ويندوز برای انتخاب چندتايی است.
حذف كارت
برای حذف كارت (كارتهاي) مورد نظر، آن را انتخاب كرده و با كليك راست بر روی آن، مطابق تصوير زير، از منوی بازشو، گزينهی «حذف» را انتخاب نماييد. اين گزينه در منو و نوار ابزار اصلی برنامه نيز قابل دسترسی است. همچنين میتوانيد از كليد ميانبر (Delete) استفاده نماييد.
با اين كار، پنجرهی زير توسط برنامه نمايش داده میشود و از كاربر میخواهد تا عمليات حذف كارت (كارتهاي) انتخاب شده را تأييد نمايد.
در صورت كليك دكمهی «بلي»، كارت يا كارتهای انتخاب شده حذف میگردند. برای انصراف از حذف كارت يا كارتهای انتخابشده، بر روی دكمهی «خير» يا «انصراف» كليك نماييد.
امكان انتخاب چند كارت با هم (Multi select) و انجام عمليات حذف بر روی آنها ميسر است. برای انتخاب چند كارت با هم میتوانيد از تركيب Ctrl+Click و Shift+Click استفاده كنيد كه روش استاندارد ويندوز برای انتخاب چندتايی است.
مرور فلشكارتها (آزمون مرور)
اشاره كرديم كه در برنامهی لايتنر، زمانبندی مرور كارتها و ارائهی آنها به كاربر جهت مرور، به صورت خودكار انجام میگيرد. برای فراخوانی و مرور كارتها، مطابق تصوير زير از منوی اصلی برنامه، گزينهی «درس_<_آزمون_مرور» را انتخاب كنيد. اين گزينه در نوار ابزار اصلی برنامه نيز وجود دارد و كليد ميانبر دسترسی به آن، (Ctrl+L) میباشد.
با فراخوانی «آزمون مرور» تمام كارتهايی كه زمان مرور آنها فرارسيده است، جدا از اينكه در چه مرحلهای از مرور قرار دارند، در پنجرهی تصوير زير، يك به يك برای كاربر نمايش داده می شوند.
با نمايش پنجرهی تصوير بالا، ابتدا محتويات روی كارت برای شما نشان داده میشود و شما بايد پشت كارت را به خاطر آوريد. با فشردن دكمهی «نمايش پاسخ»، محتويات پشت كارت هم نمايش داده میشود و برنامه از شما میپرسد كه «آيا پاسخ شما درست است؟» در صورتی كه پاسخ درست را به ياد آورده بوديد، دكمهی «بلي» و در غير اينصورت دكمهی «خير» را كليك كنيد.
همانطور كه در تصوير بالا مشاهده میكنيد، يك زمانسنج كه زمان را نشان میدهد و يك نمايشگر تعداد كل كارتها و تعداد كارتهايی كه پاسخ شما به آنها درست بوده است، در اين پنجره وجود دارد. همچنين با انتخاب گزينهی «نمايش نام گروه»، نام گروهی كه كارت نشانداده شده به آن تعلق دارد نيز نشان داده میشود.
در صورتی كه خواستيد از پاسخ به يك كارت صرفنظر كنيد، دكمهی «انصراف و نمايش كارت بعدي» را كليك كنيد. برای توقف مرور كارتها و خارج شدن از پنجره حين آزمون مرور، دكمهی «توقف مرور» را كليك نماييد.
نكته: زمانبندی مرور و نحوهی نمايش كارتها تنظيمات متعددی دارد كه در قسمت «تنظيمات» برنامهی لايتنر قابل دسترسی و تغيير است و در راهنمای بخش تنظيمات برنامه، به تفصيل شرح داده شده است.
جستجوی فلشكارتها
يكی از امكانات مفيد و مؤثر برنامهی لايتنر، امكان جستجو درميان محتويات فلشكارتهای برنامه است. اين امكان موجب میشود كه از مجموعهی فلشكارتها بتوان بهعنوان مرجع آموزشی نيز بهرهبرداری نمود و در ميان كارتها به جستجوی واژه، عبارت، اصطلاح يا هر مورد ديگری پرداخت كه در برنامه وارد شده است.
برای انجام عمليات جستجو، مطابق تصوير زير، از منوی اصلی برنامه، گزينهی «ويرايش_<_جستجو» را انتخاب نماييد و يا از كليد ميانبر (Ctrl+F) استفاده نماييد. اين گزينه در نوار ابزار برنامه نيز وجود دارد.
با اين كار، مطابق تصوير زير، پنجرهی جستجوی كارتها نمايش داده میشود.
در باكس «متن مورد جستجو»، عبارتی را كه میخواهيد جستجو كنيد وارد نماييد. سه گزينهی بعدی مشخص میكنند كه عمليات جستجو در ميان محتويات پشت كارت، روی كارت، يا هردوسوی كارت انجام پذيرد. با فشردن دكمهی «جستجو»، در جدول پايين پنجره، كارتهای يافت شده نمايش داده میشود. با دبل-كليك بر روی هركدام از كارتهای يافت شده يا فشردن دكمهی (Enter)، محتويات آن كارت در پنجرهی «مشاهده/ويرايش كارت» نمايش داده میشود.